Ο πρώτος χρόνος,
βήμα βήμα.

Το κουτάβι μαθαίνει γρήγορα πού να κάνει, αν το πηγαίνετε έξω τις σωστές στιγμές και το επιβραβεύετε αμέσως.

• Βγάζετέ το έξω πάντα στο ίδιο σημείο μετά τον ύπνο, το φαγητό, το νερό και το παιχνίδι, και ανάμεσά τους αρκετά συχνά.
• Μείνετε έξω μέχρι να κάνει και επιβραβεύστε αμέσως (λιχουδιά, χάδι) πριν μπείτε μέσα.
• Προσέξτε τα σημάδια (μυρίζει, κάνει κύκλους, απομακρύνεται): αν τα δείτε, πηγαίνετέ το αμέσως έξω.
• Όταν δεν μπορείτε να το προσέχετε, κρατήστε το σε ασφαλή χώρο ή κλουβί, αφού πρώτα έχει βγει έξω και έχει παίξει.
• Καθαρίστε τα «ατυχήματα» με προϊόν που εξουδετερώνει τις οσμές, για να μη γυρίσει στο ίδιο σημείο.

• Να μην το μαλώνετε, να μην του βάζετε τη μουσούδα στο «ατύχημα» και να μην το τιμωρείτε με κανέναν τρόπο.
• Να μην το τιμωρείτε αν βρείτε το «ατύχημα» αργότερα: δεν θα καταλάβει για ποιο λόγο.
• Να μην το κρατάτε κλεισμένο περισσότερο από όσο αντέχει.

Μετρήστε σε μήνες, όχι σε εβδομάδες. Ένα κουτάβι 3 μηνών αντέχει το πολύ γύρω στις 4 ώρες και ένα 4 μηνών γύρω στις 5, αλλά αυτό να είναι η εξαίρεση. Χαλαρώστε την επίβλεψη μόνο μετά από 4 συνεχόμενες εβδομάδες χωρίς ατύχημα. Ξαφνικά ατυχήματα, συχνουρία ή διάρροια θέλουν έλεγχο από τον κτηνίατρο.

Το κλουβί μπορεί να γίνει το αγαπημένο του καταφύγιο και θα το χρειαστεί στη ζωή του (μεταφορά, μετά από επέμβαση).

• Κάντε το ευχάριστο μέρος: φαγητό και λιχουδιές μέσα, κρυμμένες λιχουδιές να τις βρίσκει, πόρτα ανοιχτή στην αρχή.
• Κλείστε την πόρτα για λίγα λεπτά και μεγαλώστε τον χρόνο σταδιακά.
• Μέγεθος: αρκετό για να στέκεται, να γυρίζει και να ξαπλώνει.
• Τις πρώτες νύχτες βάλτε το κρεβατάκι κοντά σας, και βγάλτε το έξω για τουαλέτα όταν χρειάζεται.

• Να μη χρησιμοποιείτε το κλουβί ως τιμωρία.
• Να μην το αφήνετε μέσα για πολλές ώρες· ένα κουτάβι δεν αντέχει.
• Να μην το κλείνετε όταν είναι ήδη αναστατωμένο ή δεν έχει βγει έξω για τουαλέτα.

Συνήθως θέλει εβδομάδες για να το αγαπήσει. Αν ουρλιάζει ή πανικοβάλλεται, γυρίστε σε πιο μικρά βήματα και ζητήστε συμβουλή.

Τα κουτάβια χρησιμοποιούν το στόμα για να παίζουν και να εξερευνούν, και μασούν για να αναπτύξουν δόντια και σιαγόνες. Θέλει εκπαίδευση, όχι τιμωρία.

• Όταν τα δόντια αγγίζουν το δέρμα, σταματήστε το παιχνίδι για λίγο, δώστε παιχνίδι μάσησης και συνεχίστε όταν ηρεμήσει.
• Επιβραβεύστε το απαλό στόμα και το παιχνίδι με παιχνίδια αντί για χέρια.
• Έχετε πάντα ασφαλή παιχνίδια μάσησης (καουτσούκ ή νάιλον).
• Φροντίστε άσκηση και ύπνο: ένα κουρασμένο ή υπερδιεγερμένο κουτάβι δαγκώνει περισσότερο.
• Κρύψτε ή κλείστε ό,τι δεν πρέπει να φάει (καλώδια, παπούτσια, μικροαντικείμενα).

• Να μη χτυπάτε, να μη σφίγγετε το στόμα και να μην το ακινητοποιείτε στο πάτωμα: μπορεί να το κάνει φοβισμένο ή επιθετικό.
• Να μην παίζετε χειροπάλη και να μην το ενθαρρύνετε να γρυλίζει στα χέρια.
• Να μη δίνετε κόκαλα από δέρμα (rawhide) ή κανονικά κόκαλα: μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στο πεπτικό.

Μειώνεται σταδιακά με συνεπή εκπαίδευση και καθώς αλλάζουν τα δόντια (μέχρι περίπου 6–7 μήνες). Η καταστροφικότητα είναι φυσιολογική για την ηλικία και υποχωρεί με την ωρίμανση.

Το κουτάβι έρχεται από μια ζωή με τη μητέρα και τα αδέλφια. Να μάθει από νωρίς, σταδιακά, ότι η μοναξιά είναι ασφαλής.

• Ξεκινήστε με λίγα λεπτά στο κλουβί ή σε δικό του χώρο, με παιχνίδι γεμισμένο με φαγητό, ενώ εσείς είστε στο σπίτι.
• Μετά βγείτε για πολύ λίγο και επιστρέψτε, και μεγαλώστε τον χρόνο αργά.
• Λίγο πριν φύγετε, μην ασχολείστε μαζί του, και κάντε τις αφίξεις και τις αναχωρήσεις ήρεμες.
• Πριν τον αποχωρισμό φροντίστε άσκηση και τουαλέτα.

• Να μη γίνεται μεγάλη φασαρία στις αναχωρήσεις και τις επιστροφές.
• Να μην το αφήνετε ξαφνικά για πολλές ώρες.
• Να μην το τιμωρείτε για θόρυβο ή καταστροφές όταν γυρίσετε: δεν θα καταλάβει και το άγχος θα αυξηθεί.

Χτίζεται σε εβδομάδες. Συνεχές ουρλιαχτό, λαχάνιασμα, σάλιο, καταστροφές ή ατυχήματα μόνο όταν είναι μόνο του, που δεν βελτιώνονται, χρειάζονται συζήτηση με τον κτηνίατρο.

Πυροτεχνήματα, βροντές και δυνατοί ήχοι είναι συχνή αιτία φόβου. Η πρώιμη, σταδιακή εξοικείωση βοηθά.

• Παίξτε ηχογραφήσεις (βροντή, πυροτεχνήματα) σε πολύ χαμηλή ένταση την ώρα του φαγητού ή του παιχνιδιού.
• Ανεβάζετε την ένταση πολύ αργά, μέσα σε εβδομάδες, και μόνο αν το σκυλάκι μένει ήρεμο.
• Έχετε μια ασφαλή γωνιά (κρεβατάκι ή κλουβί σε ήσυχο δωμάτιο) πάντα διαθέσιμη. Κλείστε παράθυρα και βάλτε μουσική ή τηλεόραση.
• Μείνετε ήρεμοι και κοντά του όταν φοβάται.
• Ετοιμαστείτε νωρίς για τις γνωστές ημέρες (Πάσχα, Πρωτοχρονιά, πανηγύρια, καταιγίδες).

• Να μην το πηγαίνετε σε πυροτεχνήματα ή δυνατούς ήχους για να «συνηθίσει».
• Να μην το μαλώνετε ή τιμωρείτε για τον φόβο.
• Να μην το αφήνετε μόνο έξω ή σε αυλή όταν αναμένονται πυροτεχνήματα.

Η εξοικείωση θέλει εβδομάδες και είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά μικρό, πριν τους 6 μήνες. Αν ο φόβος είναι έντονος (τρέμουλο, σάλιο, προσπάθεια διαφυγής, κρύψιμο για ώρες, άρνηση φαγητού), μιλήστε με τον κτηνίατρο νωρίς, πολύ πριν τις γνωστές ημέρες· υπάρχουν λύσεις.

Ένα σκυλάκι που περπατά ήρεμα στο λουρί βγαίνει περισσότερο βόλτα, και αυτό μειώνει τα προβλήματα συμπεριφοράς.

• Συνηθίστε το πρώτα σε κολάρο ή σαμαράκι και λουρί μέσα στο σπίτι, με λιχουδιές.
• Κάντε σύντομες συνεδρίες. Επιβραβεύστε όταν το λουρί είναι χαλαρό και είναι δίπλα σας.
• Σταματήστε κάθε φορά που τραβάει και προχωρήστε μόνο όταν χαλαρώσει το λουρί· αλλάξτε κατεύθυνση.
• Μέχρι να ολοκληρωθούν τα εμβόλια εξασκηθείτε στην αυλή ή μέσα στο σπίτι.

• Να μην τραβάτε απότομα το λουρί και να μη χρησιμοποιείτε κολάρα πνιγμού, με ακίδες ή ηλεκτρικού σοκ.
• Να μην αφήνετε το σκυλάκι με λουρί χωρίς επίβλεψη: μπορεί να μπλεχτεί και να τραυματιστεί.
• Να μην περιμένετε τέλεια συμπεριφορά σε περισπασμούς από την πρώτη μέρα.

Θέλει μήνες εξάσκησης και συχνά «πισωγυρίζει» στην εφηβεία. Συνεχίστε με υπομονή.

Το κουτάβι πηδά για να πάρει προσοχή. Ό,τι του φέρνει προσοχή θα το επαναλάβει.

• Κάντε ένα βήμα πίσω ή γυρίστε αλλού, ώστε να προσγειωθεί στα πόδια του, και μετά ζητήστε «κάτσε» και επιβραβεύστε.
• Δώστε προσοχή και χάδι όταν έχει και τα τέσσερα πόδια στο πάτωμα ή κάθεται.
• Ζητήστε από τους επισκέπτες να το αγνοούν μέχρι να ηρεμήσει.

• Να μην το σπρώχνετε με το γόνατο ή τα χέρια, και να μην του φωνάζετε: είναι κι αυτό προσοχή.
• Να μη δέχεστε το πήδημα μια φορά και να το απαγορεύετε την άλλη.

Περνάει σε εβδομάδες με συνέπεια από όλους. Χρειάζεται εξάσκηση ξανά στην εφηβεία.

Οι πρώτες διαδρομές καθορίζουν αν το αυτοκίνητο θα είναι ευχάριστο ή τρομακτικό. Μην είναι όλες για τον κτηνίατρο.

• Ξεκινήστε με λίγα λεπτά στο σταθμευμένο αυτοκίνητο με λιχουδιές, και μετά μια πολύ σύντομη διαδρομή.
• Αφήστε τις πρώτες διαδρομές να τελειώνουν κάπου ευχάριστο (παιχνίδι, επίσκεψη σε φίλο).
• Ασφαλίστε το σε κλουβί ή με σαμαράκι και ζώνη ασφαλείας.
• Έχετε μαζί πετσέτα, νερό και λιχουδιές.

• Ποτέ μόνο του σε σταθμευμένο αυτοκίνητο, ειδικά το καλοκαίρι: η θερμοπληξία έρχεται σε λίγα λεπτά.
• Να μην ταξιδεύει ελεύθερο στο αυτοκίνητο ή με το κεφάλι έξω από το παράθυρο.
• Να μην ξεκινάτε με μεγάλη διαδρομή.

Οι περισσότερες συνήθειες χτίζονται σε λίγες εβδομάδες. Αν ζαλίζεται ή ταλαιπωρείται συστηματικά, ρωτήστε τον κτηνίατρο.

Ένα κουτάβι πρέπει να μάθει να είναι ήπιο με τους ανθρώπους, και τα παιδιά να μάθουν πώς να το αγγίζουν.

• Πάντα με επίβλεψη ενήλικα και σε σύντομες, ήρεμες στιγμές.
• Μάθετε στα παιδιά να κάθονται, να αφήνουν το κουτάβι να έρθει σε αυτά και να το χαϊδεύουν απαλά στο στήθος ή την πλάτη.
• Δώστε στο κουτάβι έναν δικό του ήσυχο χώρο όπου κανείς δεν το ενοχλεί.
• Αφήστε τα παιδιά να δίνουν λιχουδιές για ήρεμη συμπεριφορά.

• Να μην αφήνετε μικρά παιδιά μόνα με το κουτάβι.
• Να μην το αγκαλιάζουν σφιχτά, να μην το κουβαλούν ούτε να το κυνηγούν, και να μην το ενοχλούν όταν τρώει ή κοιμάται.
• Να μην ενθαρρύνετε τα χειροπάλη ή τα παιχνίδια που το κάνουν να γρυλίζει.

Οι κανόνες ισχύουν από την πρώτη μέρα. Η επίβλεψη με μικρά παιδιά συνεχίζεται για χρόνια, όχι μόνο όσο είναι κουτάβι.

Η γνωριμία χρειάζεται χρόνο και ασφάλεια για τη γάτα. Δεν υπάρχει λόγος να βιαστείτε.

• Χωρίστε αρχικά τα δωμάτιά τους και ανταλλάξτε μυρωδιές (π.χ. μια κουβέρτα).
• Πρώτη επαφή μέσα από πόρτα ή φράχτη, με το κουτάβι δεμένο στο λουρί και λιχουδιές για ηρεμία.
• Η γάτα να έχει πάντα ψηλά σημεία και κρυψώνες όπου το κουτάβι δεν φτάνει.
• Η άμμος και το φαγητό της γάτας να είναι σε σημείο που το κουτάβι δεν έχει πρόσβαση.

• Να μην αναγκάζετε τη γάτα να γνωρίσει το κουτάβι και να μην τη βάζετε στην αγκαλιά.
• Να μην αφήνετε το κουτάβι να κυνηγά τη γάτα.
• Να μην τα αφήνετε μόνα μέχρι να είστε σίγουροι ότι είναι ήρεμα μαζί.

Από μέρες έως εβδομάδες, ανάλογα με τη γάτα. Αν υπάρχει έντονος φόβος ή επιθετικότητα από κάποιο από τα δύο, ζητήστε συμβουλή.

Ορισμένες συμπεριφορές δεν είναι «φάση». Όσο νωρίτερα ζητήσετε βοήθεια, τόσο πιο εύκολο να βελτιωθούν.

• Γρυλίζει, ακινητοποιείται ή δαγκώνει με πραγματική πρόθεση (όχι παιχνίδι), ειδικά για φαγητό, παιχνίδια ή όταν το αγγίζετε.
• Έχει έντονο φόβο: τρέμει, κρύβεται, αρνείται να φάει ή προσπαθεί να δραπετεύσει.
• Τραυματίζεται ή κάνει κακό στον εαυτό του (ξύσιμο, δάγκωμα ποδιών ή ουράς, γύρισμα γύρω από τον εαυτό του).
• Η συμπεριφορά αλλάζει ξαφνικά (π.χ. επιθετικότητα, ατυχήματα, απάθεια): μπορεί να οφείλεται σε πόνο ή ασθένεια.
• Η δυσφορία όταν μένει μόνο του δεν βελτιώνεται μετά από λίγες εβδομάδες εξάσκησης.

• Μην προσπαθείτε να το πειθαρχήσετε με τιμωρία ή σωματική επιβολή: μπορεί να προκαλέσει επίθεση.
• Μην περιμένετε ότι «θα το ξεπεράσει» αν το πρόβλημα μεγαλώνει.
• Μη χρησιμοποιείτε κολάρα ηλεκτρικού σοκ, με ακίδες ή πνιγμού.

Ο κτηνίατρος ελέγχει πρώτα για ιατρικά αίτια και σας καθοδηγεί, αν χρειάζεται, σε εκπαιδευτή ή ειδικό συμπεριφοράς.